Świętokrzyskie regionalia (cz. 175)

 

Rocznik Świętokrzyski. Prace humanistyczne  21

 

SPIS TREŚCI

Od Redakcji – Wiesław Caban, Jan Pacławski

ARTYKUŁY

CZĘŚĆ 1

Henryk Suchojad – Polityka sejmików małopolskich i wielkopolskich wobec miast w drugiej połowie XVII wieku (1669-1699)

Elżbieta Orzechowska – Duchowni sandomierscy na syberyjskim wygnaniu za udział w powstaniu styczniowym

Barbara Szabat – Walka o lasy w okresie rewolucji 1905-1907 roku w Królestwie Polskim – przyczynek do kształtowania świadomości mas chłopskich

Marek Przeniosło – Stosunek polskich partii centrowych i prawicowych do KRPR w pierwszych latach II Rzeczypospolitej (na przykładzie województwa kieleckiego)

Józef Ławnik – Utworzenie i stan organizacyjny Polskiej Partii Socjalistycznej Lewicy 1926-1931 w województwie kieleckim

CZĘŚĆ 2

Maria Garbaczowa – Franciszek Leśniewski i jego łacińskie poezje

Marek Ruszkowski – Udział zdań pojedynczych nierozwiniętych i ich funkcja stylistyczna w wybranych utworach prozy polskiej XIX i XX wieku

Maria Garbaczowa, Piotr Rosiński – Saavedra w Sulejowie

Piotr Pietrych – Myśli prawdziwej Polki albo Pożoga i jej czytelnicy

Iwona Mityk – Wojna w groteskowych opowiadaniach Jerzego Andrzejewskiego

Zdzisław Szeląg – Literatura i badania literackie polskiego romantyzmu w nielegalnych wydawnictwach z lat 1980-1989 (szkic problematyki)

RECENZJE

The expulsion of the Jews 1492 and after, edited by Raymond B. Waddington and Arthur H. Williamson, New York and London 1994, pp. 296 – Jadwiga Muszyńska

Dieter Fauth, Thomas Müntzer in bildungsgeschichtlicher Sicht, Böhlau Verlag, Köln, Weimar, Wien 1993, s. 319 (= Studien und Dokumentation zur deutschen Bildungsgeschichte, Bd. 43) – Jacek Wijaczka

Wiesław Caban, Społeczeństwo Kielecczyzny 1832-1864. Studia nad strukturą i aktywnością gospodarczą ziemiaństwa, mieszczaństwa i Żydów, Kielce 1993, ss. 213, Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Jana Kochanowskiego – Daniel Olszewski

Mieczysław B. Markowski, Obywatele ziemscy w województwie kieleckim 1918-1939, Kielce 1993, ss. 236, Wyd. Kieleckie Towarzystwo Naukowe – Zdzisław J. Winnicki

Jan Pacławski, Kronikarz żydowskiego losu. Szkice o twórczości Jana Stryjkowskiego, Kielce 1993, ss. 131, Wyd. Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Jana Kochanowskiego – Iwona Mityk

Anna Kurska, O Polsce Romantyków, Kielce 1993, ss.103, Wyd. Pedagogiczne Związku Nauczycielstwa Polskiego – Iwona Gądek

Życie i twórczość Witolda Gombrowicza (Kielce – Opatów 30 v – 1 VI 1994) – Janusz Detka

 

 

Publikacja na stronie wydawcy:

https://kieleckietowarzystwonaukowe.pl/sklep/rocznik-swietokrzyski-21

 

Wydawca: Kieleckie Towarzystwo Naukowe

Red. naukowa: Wiesław Caban, Jan Pacławski

ISSN: 0485-3261

Rok wydania: 1994

Liczba stron: 175

 

Studia Kieleckie. Seria Historyczna 2

 

SPIS TREŚCI

Wstęp – Krzysztof Urbański

ARTYKUŁY

Andrzej Jankowski – Niemieckie obozy koncentracyjne i ośrodki natychmiastowej zagłady – ich rola w eksterminacji ludności Kielecczyzny

Helena Kisiel – Rola niemieckiego aparatu terroru w wysyłce ludności dystryktu radomskiego do obozów koncentracyjnych

Barbara Sawicka – Transporty do KL Gross-Rosen z dystryktu radomskiego w latach 1942-1945

Stanisław Meducki – Ruch oporu w hitlerowskich obozach koncentracyjnych

Krzysztof Urbański – Eksterminacja kieleckich Żydów

KOMUNIKATY

Maria Chodnikiewicz – Los więźniarek w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau w świetle osobistych przeżyć autorki

Longin Kaczanowski – Filie obozów koncentracyjnych w dystrykcie radomskim

Kronika działalności Kieleckiego Towarzystwa Naukowego (II półrocze 1995 r.) – Nina Modrzejewska

 

Publikacja na stronie wydawcy:

https://kieleckietowarzystwonaukowe.pl/sklep/studia-kieleckie-seria-historyczna-nr-2

 

Wydawca: Kieleckie Towarzystwo Naukowe

Red. naukowa: Krzysztof Urbański

ISSN: 0137-4354

Rok wydania: 1995

Liczba stron: 78

„Skoki przez epoki. Osiem podróży w przeszłość”

 

Marcin Przewoźniak „Skoki przez epoki. Osiem podróży w przeszłość”

 

Najciekawsza lekcja historii w twoim życiu! Zobacz, jak żyły dzieci i młodzież w różnych epokach. IX wiek. 8-letni Sobek buduje z tatą gród wielkiego pana. Pięćset lat później 13-letni Paszko zastanawia się, czy… uciec z domu i popłynąć w dalekie kraje, a w XVII-wiecznym majątku 12-letnia szlachcianka Jadwinia i Kaśka, jej rówieśniczka i wiejska dziewczyna, zamieniają się rolami. Rety, czy sekret się wyda?! Czy Paszki nikt nie oszuka? I jak myślisz, czy pozostali bohaterowie tych niezwykłych opowieści chcieliby się przenieść do naszych czasów?

 

Ta książka zabierze cię w niezwykłą podróż do świata sprzed setek lat. Zobaczysz, jak wyglądało życie w słowiańskiej osadzie, odkryjesz tajemnice renesansowego miasta i poznasz mieszkańców Łodzi podczas rewolucji przemysłowej. Gotowy na przygodę? Cofnij się w czasie i przekonaj się sam!

 

Książka na stronie wydawcy:

https://www.wydawnictwoliterackie.pl/produkt/5779/skoki-przez-epoki-osiem-podrozy-w-przeszlosc

 

Wydawca: Wydawnictwo Literackie

ISBN: 978-83-08-09364-1

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 136

„Mikołaj Kopernik. Medyczne dziedzictwo Kujaw i Pomorza”

 

„Mikołaj Kopernik. Medyczne dziedzictwo Kujaw i Pomorza”

 

Mikołaj Kopernik. Medyczne dziedzictwo Kujaw i Pomorza. Śladami lekarzy przez wieki to kolejny tom serii wydawniczej Nicolaus Copernicus. Tym razem nie skupiono się na postaci słynnego astronoma, lecz stał się on inspiracją do szerszej dyskusji. Mikołaj Kopernik studiował medycynę na renomowanym uniwersytecie w Padwie, a następnie praktykował, lecząc m.in. członków kapituły warmińskiej. To właśnie jego lekarskie działania stały się punktem wyjścia do refleksji nad stanem dawnej wiedzy medycznej w regionie kujawsko-pomorskim. Tom zawiera jedenaście artykułów autorstwa polskich badaczy – historyków, lekarzy i lekarzy weterynarii, którzy przybliżają sylwetki wybitnych medyków związanych z Kujawami i Pomorzem od renesansu aż po XXI wiek. Publikacja łączy naukową perspektywę z popularyzatorską, oferując zarówno opracowania historyczne, jak i osobiste eseje. Stanowi istotny głos w dyskusji nad dziedzictwem kopernikańskim, ukazujący mniej znane aspekty działalności Kopernika, które doskonale wpisują się w idee humanizmu – wiedzę o człowieku i sztuce leczenia.

 

Książka na stronie wydawcy (tam też spis treści):

https://wydawnictwo.umk.pl/produkt/mikolaj-kopernik-medyczne-dziedzictwo-kujaw-i-pomorza

 

Wydawca: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

Seria wydawnicza: Nicolaus Copernicus

Redakcja naukowa: Krzysztof Nierzwicki, Krzysztof Mikulski

ISBN: 978-83-231-6198-1

Rok wydania: 2025

Liczba stron: 166

 

 

„Bibliografia kopernikowska IV. 2002–2022”

 

Książka na stronie wydawcy:

https://wydawnictwo.umk.pl/produkt/bibliografia-kopernikowska-iv-2002-2022

 

Wydawca: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

ISBN: 978-83-231-5201-9

Rok wydania: 2023

Liczba stron: 212

„Krwawo zdobyty dom”

 

Marek A. Koprowski „Krwawo zdobyty dom”

Powrót Dolnego Śląska do Polski

 

Polacy obecni byli na Dolnym Śląsku zawsze, nawet podczas największej presji germanizacji i hitleryzmu. I wielu niezłomnie wierzyło, że Polska na ziemie nad Odrą i Nysą Łużycką powróci.

Władze niemieckie zacierały ślady polskości, wpajając społeczeństwu, że to odwieczna ziemia germańska. W pruskich i hitlerowskich planach Dolny Śląsk stanowił klin do wyprowadzania uderzeń przeciwko Słowiańszczyźnie. Nawet gdy już II wojna światowa dobiegała końca, siły niemieckie stawiały zacięty opór. Miasta wzdłuż Odry zamieniano w twierdze mające opóźnić marsz na Berlin.

 

Obejmowanie władzy w Oleśnicy, Trzebnicy, Wrocławiu, Legnicy, Zgorzelcu czy Jeleniej Górze w pierwszych miesiącach szybko napotkało problemy. Brakowało wszystkiego – organizacji, opieki lekarskiej, komunikacji, a zwłaszcza poczucia bezpieczeństwa. A już nadciągały pierwsze transporty Polaków wysiedlanych z Kresów.

Ludność niemiecka na Dolnym Śląsku wciąż żywiła nadzieję, że uda się jej tam pozostać. Często wspierały ją radzieckie Komendantury Wojenne potrzebujące rąk do demontażu „trofiejnych” fabryk. Ograbiony Dolny Śląsk Stalin postanowił jednak ostatecznie przekazać polskim, a nie niemieckim komunistom.

 

Niniejsza książka ukazuje atmosferę przełomowych lat 1945-47 przez pryzmat losów zwykłych ludzi. Koncentruje się przede wszystkim na tych, którzy zdecydowali się przyjechać na Dolny Śląsk, by włączyć się w wielki historyczny proces powrotu Polski na te piastowskie ziemie. Każda z miejscowości miała bohaterów, którzy położyli w tym wielkie zasługi.

Mimo wszystkich przeciwności, administracja w pierwszych, trudnych miesiącach powojennych, zdała historyczny egzamin, kładąc na Dolnym Śląsku trwałe podwaliny polskości.

 

Książka na stronie wydawcy:

https://replika.eu/produkt/krwawo-zdobyty-dom-powrot-dolnego-slaska-do-polski

 

Wydawca: Replika

ISBN: 978-83-68560-54-1

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 496 + 2x8 foto

„Pielęgniarki na wojnie”

 

Françoise Coquillat „Pielęgniarki na wojnie”

 

Podczas I wojny światowej tysiące kobiet opuściło swoje domy, by zostać pielęgniarkami. Co spotkało je na froncie? Co dziś o nich wiemy i jak te wyobrażenia mają się do rzeczywistości? Jaką rolę odegrały kobiety w I wojnie światowej?

Zaczęło się od historii rodzinnej, gdy Françoise Coquillat odkryła dzieje swojej babci. Przez lata prowadziła badania naukowe na temat pielęgniarek epoki Wielkiej Wojny i medycyny wojennej. Teraz opowiada prawdziwą historię tych niezwykłych kobiet.

 

W tej fascynującej i skrupulatnie udokumentowanej opowieści splatają się losy kobiet z różnych środowisk. Autorka oddaje głos swoim bohaterkom, które poprzez notatki, osobiste pamiętniki i teksty przeznaczone do publikacji opisują swoje doświadczenia, wspólnie tworząc opowieść o narodzinach zawodu, determinacji, traumach wojennych, wyczerpaniu, a czasem rozpaczy kobiet rzuconych za linię frontu bez przygotowania na horror wojny.

 

Ta książka opowiada historię profesjonalizacji kobiet w medycynie i sekularyzacji opieki pielęgniarskiej, ukazuje też wojnę jako katalizator postępu i olbrzymich przemian. To także uniwersalna opowieść o sile, walce, heroizmie kobiet i emancypacji.

Françoise Coquillat – francuska badaczka i wykładowczyni, doktor historii współczesnej.

 

Książka na stronie wydawcy:

https://www.rm.com.pl/product-pol-2497-Pielegniarki-na-wojnie.html

 

Wydawca: Wydawnictwo RM

ISBN: 9788384001943

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 320

„13 dni Telimeny”

 

Maurycy Korda „13 dni Telimeny”

 

Pensjonat Funduszu Wczasów Pracowniczych „Telimena”, czerwiec 1953 roku. W malowniczo położonym pośród lasów i jezior ośrodku urlop spędza niewielkie grono osób. Wśród nich znajduje się warszawski dziennikarz, marzący o kilku dniach spokojnego wypoczynku. Szybko jednak okazuje się, że nie będzie mu to dane. Mężczyzna dostrzega, że niektórych wczasowiczów łączą trudne do wyjaśnienia i skrzętnie skrywane relacje. Podczas kajakowej wycieczki jeden z pensjonariuszy cudem unika utonięcia. Wkrótce później ten sam człowiek zostaje zastrzelony w jednym z pomieszczeń pensjonatu.

 

Śledztwo prowadzą funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej. Równolegle sprawą interesuje się współlokator dziennikarza – księgowy i miłośnik powieści kryminalnych, pan Kowalik. Siłą rzeczy również sam dziennikarz zostaje wciągnięty w dochodzenie. Obaj próbują łączyć fakty, analizują zachowania mieszkańców pensjonatu i wymieniają się spostrzeżeniami, co niekiedy prowadzi do zabawnych sytuacji. W pewnym momencie zaczynają nawet podejrzewać siebie nawzajem. Ich dociekliwość najwyraźniej nie wszystkim odpowiada, w rezultacie pan Kowalik podczas jednej z przechadzek zostaje dotkliwie pobity przez nieznanego sprawcę.

 

„13 dni Telimeny” to klasyczny kryminał z zamkniętym kręgiem podejrzanych. Zarówno amatorski duet śledczych, jak i czytelnicy szybko orientują się, że sprawcy zabójstwa należy szukać wśród mieszkańców pensjonatu. Tajemniczy autor, Maurycy Korda, zadbał o to, by niemal każda postać przebywająca w ośrodku wzbudzała podejrzenia. Nie zabrakło również wątku romansowego – jeden z głównych bohaterów nawiązuje bliższą relację z żoną pensjonariusza, który sam ma powody, by dopuścić się zbrodni. Powieść „13 dni Telimeny” była drukowana w odcinkach na łamach „Dziennika Zachodniego” jesienią i zimą 1961 roku. Polecam.

 

Kryminał na stronie wydawcy:

https://www.wydawnictwocm.pl/maurycy-korda-13-dni-telimeny-p-1038.html

 

Wydawnictwo: CM

Seria wydawnicza: Najlepsze kryminały PRL

ISBN:  978-83-68508-39-0
Rok wydania: 2025

Liczba stron: 230

„Czarnoskóry fordanser w Warszawie”

 

Krzysztof Karpiński „Czarnoskóry fordanser w Warszawie”

Opowieść o Auguście Agbooli Brownie

 

Pierwsza biografia Augusta Agbooli Browne’a, fordansera i perkusisty, prawdopodobnie jedynego czarnoskórego uczestnika powstania warszawskiego.

Opowieść, w której nietuzinkowe losy bohatera splatają się z muzyką i historią Polski. To zaproszenie do świata przedwojennego polskiego jazzu, do kawiarnianych wnętrz wypełnionych jego dźwiękami, gdzie przy stolikach i na parkiecie tworzyły się małe i wielkie historie. Puls tej muzyki towarzyszył zmianom społecznym i obyczajowym, inspirował.

 

Nigeryjczyk, który świetnie władał gwarą warszawską, do Polski trafił w 1922 roku. Występował jako perkusista jazzowy i fordanser w restauracjach i kawiarniach w stolicy oraz w Krakowie, a jego ślub z Polką przyciągnął uwagę ówczesnych mediów i tłumy ciekawskich. Jak wyglądało jego życie? Dlaczego wojenną zawieruchę spędził w Warszawie, a na emigrację do Londynu zdecydował się dopiero w latach pięćdziesiątych?

 

Krzysztof Karpiński – autor biografii Mieczysława Kosza Tylko smutek jest piękny oraz tomu Był jazz. Krzyk jazz-bandu w międzywojennej Polsce – w Czarnoskórym fordanserze w Warszawie sięga do archiwalnych dokumentów i z detektywistyczną skrupulatnością rekonstruuje nieznane dotąd losy Augusta Agbooli Browne’a.

 

Zawsze z zainteresowaniem czytam o czasach przedwojnia. Szukam oczywiście informacji o muzyce tamtego okresu. I jest kolejna książka Krzysztofa Karpińskiego o swingujących latach 30. ubiegłego wieku. Aż chce się zatańczyć z Augustem Browne’em! Urszula Dudziak

 

Książka na stronie wydawcy:

https://www.wydawnictwoliterackie.pl/produkt/5782/czarnoskory-fordanser-w-warszawie-opowiesc-o-auguscie-agbooli-brownie

 

Wydawca: Wydawnictwo Literackie

ISBN: 978-83-08-08879-1

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 272

Filozofia, t. 1: Filozoficzna orientacja w świecie

 

Karl Jaspers Filozofia, t. 1: Filozoficzna orientacja w świecie

 

Filozofia Karla Jaspersa bezsprzecznie należy do dzieł ścisłej czołówki klasyki filozoficznej, które nie zostały jeszcze przełożone na język polski. Wraz z Byciem i czasem Heideggera oraz Byciem i nicością Sartre'a tworzy wielką trylogię arcydzieł filozofii egzystencjalnej. Dotychczas w języku polskim Jaspersa można było poznać tylko z lektury jego mniejszych i bardziej popularnych rozprawek, będących często zapiskami z wykładów, a nawet odczytów radiowych. Wielkiego filozofa na ogół kojarzy się więc z atrakcyjnie brzmiącymi frazami, takimi jak sytuacje graniczne, lęk egzystencjalny czy pasja nocy.

Jaspers był jednak przede wszystkim autorem monumentalnych, trudnych dzieł. Hannah Arendt nazwała go Kantem dwudziestego wieku. Na jego twórczość składają się trzy okresy, reprezentowane przez trzy monumentalne dzieła (ostatnie z nich, Von der Wahrheit, nigdy nie zostało ukończone).

 

Książka na stronie wydawcy (tam też spis treści):

https://wydawnictwo.umk.pl/produkt/filozofia-t-1-filozoficzna-orientacja-w-swiecie 

 

Wydawca: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

Seria wydawnicza: Klasyka filozofii

Przekład: Mirosław Żelazny

Redakcja naukowa: Mirosław Żelazny i Roman Specht

ISBN: 978-83-231-4268-3

Rok wydania: 2019

Liczba stron: 510

„Upiór w masce”

 

Igor Frender „Upiór w masce”

 

Kruszwica, maj 1989 roku. Dochodzi godzina 23.00. Stróż szkolny Marian Niklasiewicz marzy o spokojnym dyżurze, ale szybko okazuje się, że tej nocy nie będzie mu dane odpocząć. Towarzyszący mu od lat pies zaczyna zachowywać się niespokojnie. Chwilę później mężczyzna dostrzega w oknie starego domu sąsiadującego ze szkołą krótki błysk światła, po którym rozlega się strzał. Zakłada płaszcz i rusza sprawdzić, co się wydarzyło. Niestety jego przeczucie okazuje się trafne — w budynku znajduje ciało starszego mężczyzny. Wszystko wskazuje na to, że ktoś pomógł siedemdziesięciolatkowi przedwcześnie odejść z tego świata.

 

Na miejscu zbrodni pojawia się etatowy bohater powieści Igora Frendera — kapitan Jan Jedyna. Przystojny, elegancki i pewny siebie oficer budzi sympatię kobiet oraz podziw podkomendnych. Sprawa, z którą musi się zmierzyć, jak przystało na dobry kryminał, okazuje się wyjątkowo skomplikowana. Ślady na ciele sugerują bowiem, że ofiara została zamordowana aż trzy razy. W trakcie śledztwa kapitan co chwila natrafia również na niepokojące napomknienia o zbliżającym się końcu świata.

 

Tłem akcji jest niewielkie miasteczko z legendarną Mysią Wieżą. W pobliżu domu turysty PTTK stoi Ikarus, a uwagę zmęczonego śledztwem funkcjonariusza przykuwa tajemniczy motocyklista w skórzanym płaszczu. Jego twarz ukryta jest pod srebrzystą maską. Gdy Jedyna próbuje go zatrzymać, mężczyzna odjeżdża Jawą 350. Kapitan zaczyna nabierać przekonania, że dziwne wydarzenia rozgrywające się w Kruszwicy są ściśle związane ze zbrodnią, a odnalezienie tajemniczego motocyklisty pozwoli rozwikłać zagadkę śmierci starszego mężczyzny.

 

„Upiór w masce”, podobnie jak dwie wcześniejsze powieści z Janem Jedyną w roli głównej, przypadnie do gustu czytelnikom ceniącym kryminały wymykające się gatunkowym schematom. Dla Igora Frendera ważniejsze od samego rozwiązania zagadki wydają się sposób prowadzenia narracji oraz atmosfera groteski przesycona mrocznym klimatem. Autor po raz kolejny udowadnia, że polska powieść kryminalna może być jednocześnie zabawna, intrygująca i intelektualnie przewrotna[1]. Polecam.

 

 

Kryminał na stronie wydawcy:

https://www.wydawnictwocm.pl/igor-frender-upior-w-masce-p-736.html

 

Wydawca: CM

Seria wydawnicza: Nowy polski kryminał

ISBN: 978-83-67240-53-6

Rok wydania: 2022

Liczba stron: 250

---

[1] Recenzje powieści Igora Frendera: http://www.zapomnianabiblioteka.pl/2026/03/czowiek-jatka.html http://www.zapomnianabiblioteka.pl/2026/04/mordercza-proteza.html

„Frankenstein”

 

Mary Wollstonecraft Shelley „Frankenstein”

 

Kto jest większym potworem – człowiek czy jego monstrum? Ożywić sztuczną istotę – to obsesyjna idea Wiktora Frankensteina pragnącego pokonać śmierć poprzez stworzenie pozszywanego z ciał człowieka idealnego. Niespełnione oczekiwania opętanego obłędem naukowca pchają go na skraj szaleństwa i zderzają się z niezawinionym osamotnieniem jego tworu.

 

W rzeczywistości jest to upiorne studium ludzkiego egoizmu. Przesycone poczuciem nieustannego lęku mówi o ucieczce przed odpowiedzialnością za własne czyny oraz o odrzuceniu, które wiedzie do zbrodni.

Gotycka powieść, która stała się kamieniem milowym w literaturze światowej, otwierając zupełnie nowe drzwi: wrota grozy.

Powieść na stronie wydawcy:

https://replika.eu/produkt/frankenstein-barwione-brzegi

 

Wydawca: Replika

ISBN: 978-83-68364-99-6

Liczba stron: 320 (barwione brzegi)

Rok wydania: 2026